Payas'ta kadın emeğini üretime, girişimciliğe ve dayanışmaya dönüştüren Mimoza Kadınları, yerel kalkınmanın güçlü örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor. Meslek edindirme kurslarından kooperatif çalışmalarına, el emeği ürünlerden gastronomi projelerine uzanan yapı, yüzlerce kadının ekonomik ve sosyal hayatta daha görünür olmasına katkı sağlıyor. Tarihi Sokollu Mehmet Paşa Külliyesi'nde hayat bulan Mimoza Kadın El Emeği Festivali ise kadın üreticileri ve Hatay'ın zengin mutfak kültürünü aynı çatı altında buluşturuyor.
Hatay'ın Payas ilçesinde kadınların ekonomik ve sosyal hayatta daha görünür olmasını hedefleyen çalışmalar, bugün yüzlerce kadını kapsayan güçlü bir üretim ağına dönüşmüş durumda. Bu dönüşümün merkezinde ise "Mimoza Kadınları" bulunuyor. El emeği üretimden gastronomiye, mesleki eğitimden kooperatifçiliğe uzanan bu yapı; kadınların üretime katılmasını teşvik ederken aynı zamanda bölgenin kültürel ve gastronomik mirasının yaşatılmasına da katkı sağlıyor.
Payas Belediyesi Şirket Müdürü ve Mimar Tuğba Tutar'ın koordinasyonunda yürütülen çalışmaların temeli aslında yıllar öncesine dayanıyor. Tutar, yaklaşık 13 yıl önce Payas Belediyesi şirket müdürlüğü görevine getirildiğinde öncelikli hedeflerden biri kadınlar için sürdürülebilir istihdam alanları oluşturmak olmuş.
Bu vizyon doğrultusunda ilk önemli adım, restorasyonu tamamlanan tarihi Sokollu Mehmet Paşa Külliyesi'nin arasta bölümündeki 40 dükkanın kadın girişimcilere tahsis edilmesiyle atıldı. Düşük maliyetlerle işletme fırsatı bulan kadınlar, kendi ürünlerini üreterek ekonomik hayata katılma imkanı elde etti.
Ancak Payas'taki kadın odaklı kalkınma modeli girişimcilikle sınırlı kalmadı. Payas Meslek Edindirme Kursları (PAMEK) bünyesinde aşçılık, pastacılık, dikim, el sanatları, kilim dokuma ve balık ağı örücülüğü gibi alanlarda verilen eğitimler sayesinde kadınlar Milli Eğitim Bakanlığı onaylı sertifikalarla iş gücüne katılmaya başladı.
2019 yılında kurulan dikim atölyesiyle sanayi kentinin ihtiyaç duyduğu işçi kıyafetleri üretilirken, 2021 yılında faaliyete geçen kimya tesisinde ise kadın çalışanların yer aldığı üretim modeliyle Türkiye'nin farklı bölgelerine ve ihracat pazarlarına satış yapılmaya başlandı. Böylece Payas'ta kadın emeği yalnızca sosyal bir proje olmaktan çıkıp ekonomik değere dönüşen güçlü bir kalkınma modeline evrildi.
Dayanışmanın adı: Mimoza Kadınları
"Mimoza Kadınları" fikri yaklaşık üç yıl önce şekillendi. Adını, Payas’ın tescilli çiçeği olan mimozadan alıyor; dayanıklılığı, zarafeti ve yeniden filizlenme gücüyle özdeşleşen bu çiçek, kadın emeğini ve üretkenliğini simgeleyen ortak bir sembol olarak öne çıkıyor. İlçede el emeği üreten kadınların ürünlerini sergileyebilecekleri ve satış yapabilecekleri alan talepleri, zaman içerisinde daha kapsamlı bir organizasyonun temelini oluşturdu.
Özellikle deprem sonrasında kadınların yeniden sosyal hayata katılmalarını desteklemek ve moral motivasyonlarını güçlendirmek amacıyla gerçekleştirilen sergiler, beş günlük kapsamlı bir festivale dönüştürüldü. Böylece her yıl düzenlenen Mimoza Kadın El Emeği Festivali doğdu.
Festival adını, Payas'ın tescilli çiçeği olan mimozadan alıyor. Aynı zamanda belediye bünyesindeki kimya tesisinde üretilen temizlik ürünlerinin markası da "Mimoza" adını taşıyor.
Her yıl Anneler Günü'nü kapsayacak tarihlerde gerçekleştirilen festival, 1574 yılında Mimar Sinan tarafından inşa edilen tarihi Sokollu Mehmet Paşa Külliyesi'nin etkileyici atmosferinde düzenleniyor. İlk yıllarda yalnızca Payaslı kadınların katıldığı etkinlik, bugün Hatay'ın farklı ilçelerinden ve çevre illerden gelen üreticileri de ağırlıyor.
Gastronomiyi yaşatan bir festival
Mimoza Kadın El Emeği Festivali'nin en dikkat çekici yönlerinden biri ise gastronomiye verdiği önem. Festival kapsamında düzenlenen yemek yarışmaları aracılığıyla Hatay mutfağının unutulmaya yüz tutan reçeteleri yeniden gün yüzüne çıkarılıyor. Her yıl farklı bir tema belirleniyor ve yarışmacılar bu temalar doğrultusunda geleneksel yemekleri hazırlayarak jüri karşısına çıkıyor.
Geçtiğimiz yıl "Unutulmaya Yüz Tutmuş Hatay Yemekleri" temasıyla gerçekleştirilen yarışma, bölgenin kaybolmaya başlayan lezzet hafızasına dikkat çekti. Bu yıl ise tema "Bulgurlu Hatay Yemekleri" olarak belirlendi. Ön elemede yaklaşık 30 yarışmacının yer aldığı organizasyonda finale kalan 5 kişi, festival alanında ziyaretçilerin önünde yemeklerini hazırlayarak hem tariflerini hem de yemeklerin hikayelerini paylaştı.
Üretimin merkezinde kadınlar var
Bugün Mimoza Kadınları çatısı altında çok farklı alanlarda üretim yapan kadınlar bulunuyor. Tarihi külliyedeki esnaf kadınlar, PAMEK kursiyerleri, Payas Emekçi Kadınlar Kooperatifi üyeleri, belediye bünyesindeki üretim tesislerinde çalışan kadınlar ve festival katılımcıları aynı ekosistemin parçalarını oluşturuyor.
Özellikle ağır sanayi ve demir-çelik sektörünün baskın olduğu Payas'ta kadınların iş hayatında daha görünür olması, bu çalışmaların en önemli kazanımlarından biri olarak görülüyor. Belediye tarafından açılan eğitim programları sayesinde kadınlar yalnızca geleneksel mesleklerde değil; bilgisayarlı makine operatörlüğü, makine bakım ve kaynakçılık gibi teknik alanlarda da eğitim alarak istihdama katılabiliyor.
Tüm bu çalışmaların temelinde ise kadınların üretim gücünü görünür kılma hedefi bulunuyor. Çünkü Payas'ta kadın emeği; dayanışmanın, sosyal dönüşümün ve yerel kalkınmanın da önemli bir parçası olarak görülüyor.
Gelecek hedefleri
Mimoza Kadınları'nın gelecek hedefleri arasında festivali ulusal ölçekte bilinen bir organizasyona dönüştürmek yer alıyor. Bugün bölgesel ölçekte ilgi gören etkinliğin gelecekte Türkiye'nin farklı şehirlerinden ziyaretçileri ağırlayan, gastronomi ve kadın girişimciliğini aynı çatı altında buluşturan bir festivale dönüşmesi hedefleniyor. Tıpkı Adana Portakal Çiçeği Karnavalı'nın yıllar içinde oluşturduğu çekim gücü gibi, Payas'ta da kadın emeği, kültür, tarih ve gastronomiyi buluşturan güçlü bir festival markası yaratılması amaçlanıyor.
www.instagram.com/mimozakadinlari