İhracatını son yıllarda hızla artıran Türk somonu, 2025 sonunda küresel pazarda yüzde 1,7 paya ulaşarak dünyanın en büyük ihracatçıları arasında 11. sıraya yükseldi. Sektör temsilcileri, Norveç’in tanıtım ve pazarlama modelini örnek alarak Türkiye’yi dünya somon ihracatında ilk üç ülke arasına taşımayı hedefliyor.
Türkiye su ürünleri sektörünün yükselen ürünlerinden Türk somonu, ihracattaki büyümesini yeni hedeflerle ileriye taşımaya hazırlanıyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi’nde düzenlenen Türk Somonu Çalıştayı’nda sektörün mevcut performansı, küresel pazarlardaki konumu ve büyüme stratejileri ele alındı. Toplantıda, Norveç’in uluslararası tanıtım çalışmalarını yürüten Norveç Deniz Ürünleri Konseyi’nin modelinden yararlanılması ve Türk somonunun küresel bilinirliğinin artırılması öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
2019 yılında Türkiye’nin su ürünleri ihracatından yüzde 2,8 pay alan Türk somonu, 2026’nın ocak-eylül döneminde sektör ihracatının yüzde 24’ünü oluşturdu. Aynı dönemde 1 milyar 810 milyon dolara ulaşan toplam su ürünleri ihracatının 431 milyon dolarlık bölümünü Türk somonu oluşturdu. Ürünün 40 ülkeye ulaşması, uluslararası pazarlardaki etkinliğinin de genişlediğini gösteriyor.
Küresel pazarda 11. sıraya yükseldi
Türkiye Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Sinan Kızıltan, çalıştayda yaptığı değerlendirmede Türk somonunun ihracat performansına dikkat çekti. Kızıltan’ın paylaştığı verilere göre Türkiye, 2025 yılı sonunda dünya somon ihracatından aldığı payı 2021’deki yüzde 0,8 seviyesinden yüzde 1,7’ye çıkardı ve küresel sıralamada 11. basamağa yerleşti.
Dünya somon ihracatının 39 milyar doları aştığını belirten Kızıltan, Norveç’in 12,5 milyar dolarla ilk sırada bulunduğunu, Şili’nin 6,4 milyar dolar ve İsveç’in 4,8 milyar dolarla onu izlediğini aktardı. Türkiye’nin son yıllarda yakaladığı ivmeyle Çin, Fransa, Almanya, Litvanya, Rusya Federasyonu ve Avustralya gibi ülkeleri geride bıraktığını ifade etti.
Norveç’in tanıtım modeli örnek alınacak
Kızıltan’a göre Türkiye’nin küresel sıralamada daha üst basamaklara çıkabilmesi için üretim ve ihracat başarısının güçlü bir tanıtım stratejisiyle desteklenmesi gerekiyor. Bu noktada Norveç Deniz Ürünleri Konseyi’nin çalışmaları sektör için örnek oluşturuyor.
Norveçli deniz ürünleri ihracatçılarının katkılarıyla finanse edilen konsey, farklı pazarlarda yürüttüğü ortak tanıtım faaliyetleriyle Norveç somonunun bilinirliğini artırıyor. Kızıltan’ın aktardığı bilgilere göre kuruluşun tanıtım bütçesi 2025 yılında 43,5 milyon dolar seviyesindeyken 2026 yılı için 45 milyon dolara yükseldi.
Küresel kampanyalarda ünlü isimler, şefler, beslenme uzmanları ve dijital içerik üreticileriyle iş birlikleri yapılıyor. Norveçli futbolcu Erling Haaland’ın marka büyükelçisi olarak görev alması da bu stratejinin öne çıkan örneklerinden biri. Kızıltan, benzer ölçekte ve süreklilikte bir tanıtım yaklaşımının Türk somonunun uluslararası rekabet gücünü artırabileceğini belirterek Türkiye’nin dünya ihracatında ilk üç ülke arasına girme potansiyeli taşıdığını dile getirdi.
İhracat potansiyeli daha da büyüyebilir
Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürü Dr. Mehmet Ali Kılıçkaya, Türk somonunun son yıllarda gösterdiği performansın Türkiye’nin su ürünleri ihracatında yarattığı fırsatları ortaya koyduğunu söyledi. Başta Rusya ve Vietnam olmak üzere uluslararası pazarlarda artan talebin gelişim için önemli bir zemin oluşturduğunu belirten Kılıçkaya, mevcut seviyenin bir sonuç değil, daha büyük bir ihracat potansiyelinin başlangıcı olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yeni pazarlar, standartlaşma ve katma değer öncelikli
Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürü Turgay Türkyılmaz ise ihracatın belirli pazarlarda yoğunlaşmasının pazar çeşitliliğini artırmayı önemli hâle getirdiğini ifade etti. Yeni ülkelere erişimin yanı sıra ürün çeşitliliğinin geliştirilmesi ve birim ihracat değerinin yükseltilmesi gerektiğine dikkat çeken Türkyılmaz, bu hedeflere ulaşmada kalite, güvenilirlik ve markalaşmanın belirleyici olacağını kaydetti.
Türkyılmaz, ürün tanımı ve sınıflandırmasından hasat ve işleme uygulamalarına, izlenebilirlikten pazarlama süreçlerine kadar ortak standartların geliştirilmesinin önemine işaret etti. Türk somonunun biyolojik olarak gökkuşağı alabalığı olduğunu, ancak Türkiye’de gelişen üretim modeli ve ticari kimliğiyle uluslararası pazarlarda kendine özgü bir konum kazandığını belirtti. Bu konumun güçlendirilmesi için bilimsel doğruluk, mevzuata uyum, ürün kalitesi ve tüketici güveninin birlikte gözetilmesi gerektiğini vurguladı.
Çalıştayda Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi, TİM Tarım Kurulu, Türkiye Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller Sektör Kurulu ile su ürünleri alanındaki sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, sektörün geleceğine yönelik hedefleri değerlendirdi.
İhracat altı yılda 29 milyon dolardan 520 milyon dolara çıktı
Türk somonunun ihracatındaki büyüme, yıllara yayılan verilerle de dikkat çekiyor. Türkiye’nin 2019’da 29 milyon dolar olan Türk somonu ihracatı, 2020’de 56,8 milyon dolara, 2021’de 131 milyon dolara ulaştı. İhracat 2022’de 363,1 milyon dolara yükselirken 2023’te 396 milyon dolar, 2024’te 458,5 milyon dolar olarak kaydedildi. 2025 yılında ise 520 milyon dolarla yeni bir zirveye ulaşıldı.
Sektörün yeni dönemdeki hedefi, üretim ve ihracattaki büyümeyi etkili tanıtım, pazar çeşitliliği ve ortak kalite standartlarıyla destekleyerek Türk somonunun dünya pazarlarındaki konumunu daha da güçlendirmek.